Saklı pay (mahfuz hisse), 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu madde 506 gereği yasal mirasçıların vasiyetname veya bağışla dahi ihlal edilemeyen zorunlu paylarıdır. Miras bırakan tüm mal varlığını istediği kişiye bırakamaz; alt soy, eş ve anne-babanın saklı paylarına dokunamaz. Saklı Pay Hesaplama aracımız tereke değeri ve mirasçı yapınızı girdiğinizde her bir mirasçının saklı payı ile miras bırakanın özgürce vasiyet edebileceği "tasarruf nisabı" tutarını saniyeler içinde gösterir.
Saklı Pay (Mahfuz Hisse) Hesaplama
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu madde 506 gereği yasal mirasçıların vasiyetname veya bağışla ihlal edilemeyen zorunlu pay (saklı pay) ile vasiyetle dağıtılabilecek tasarruf nisabını hesaplayın.
Hesaplama Sonucu
Saklı Pay (Mahfuz Hisse) Nedir?
Saklı pay, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu madde 506'da düzenlenmiş, yasal mirasçıların vasiyet veya bağışla ihlal edilemeyen mirastaki zorunlu paylarıdır. Eskiden "mahfuz hisse" olarak adlandırılan bu kurum, miras bırakanın tasarruf özgürlüğünü sınırlar; aile bireylerinin korunmasını sağlar.
Türk miras hukukunda mirastaki tasarruf iki kısma ayrılır: Saklı paylar — yasal mirasçılara mutlak olarak ait olan, vasiyet veya bağışla bile dokunulamayan kısım. Tasarruf nisabı — miras bırakanın özgürce vasiyetname düzenleyebileceği, yabancılara bırakabileceği, vakfa bağışlayabileceği kısım.
Saklı pay korumasından yararlanan yasal mirasçılar: (1) Alt soy (çocuk, torun), (2) Anne ve baba, (3) Sağ kalan eş. 2007 yılındaki 5650 sayılı kanun değişikliği ile kardeşlerin saklı pay hakkı KALDIRILMIŞTIR. Bu önemli değişiklik öncesi mirasta kardeşler de saklı paya sahipti.
Saklı Pay Oranları (TMK 506)
| Mirasçı | Saklı Pay Oranı | Yasal Pay Üzerinden |
|---|---|---|
| Alt Soy (Çocuk, Torun) | 1/2 (yarısı) | Yasal payın yarısı |
| Anne ve Baba | 1/4 (dörtte biri) | Yasal payın dörtte biri |
| Sağ Kalan Eş (1. veya 2. zümreyle) | 1/1 (tamamı) | Yasal payın tamamı |
| Sağ Kalan Eş (3. zümre veya tek) | 3/4 | Yasal payın dörtte üçü |
| Kardeşler | 0 (kaldırıldı) | 2007 değişikliği ile yok |
Saklı pay hesabı iki aşamalıdır: önce yasal miras payları (TMK 495-499) belirlenir, sonra bu paylara saklı pay oranı uygulanır.
Yasal Miras Payları (TMK 495-499)
Yasal mirasçıların miras paylarını belirleyen "zümre sistemi":
Yasal pay dağılımı:
| Mirasçı Yapısı | Eşin Payı | Diğerlerinin Payı |
|---|---|---|
| Eş + Alt Soy (1. zümre) | 1/4 | 3/4 (eşit paylaşır) |
| Eş + Anne-Baba (2. zümre) | 1/2 | 1/2 (eşit paylaşır) |
| Eş + 3. Zümre | 3/4 | 1/4 (eşit paylaşır) |
| Sadece Alt Soy | — | Tamamı (eşit paylaşır) |
| Sadece Eş (mirasçı yok) | Tamamı | — |
Saklı Pay Nasıl Hesaplanır?
Adım adım yöntem:
- Tereke değeri belirlenir: Miras bırakanın ölüm anındaki net mal varlığı (borçlar düşülmüş).
- Mirasçılar tespit edilir: Eş, çocuklar, anne-baba sağ mı?
- Yasal miras payları bulunur: Zümre sistemine göre.
- Saklı pay oranları uygulanır: Her mirasçı için yasal payına göre.
- Tasarruf nisabı hesaplanır: Tereke − saklı paylar toplamı.
Örnek Hesaplama
Vefat eden Ahmet Bey'den 1.000.000 TL tereke kaldı. Sağ kalan eşi Ayşe Hanım ve 2 çocuğu var (anne-babası ölmüş). Ahmet Bey vasiyetnamesinde tüm malvarlığını bir vakfa bırakmak istemişti. Saklı paylar ne kadar?
Tereke: 1.000.000 TL
Mirasçılar: Eş + 2 Çocuk (1. zümre)
Yasal Paylar:
• Eşin Yasal Payı (1/4): 250.000 TL
• Çocuklar Yasal Payı (3/4 birlikte): 750.000 TL → her çocuk 375.000 TL
Saklı Paylar:
• Eşin Saklı Payı (yasal payın tamamı): 250.000 TL
• Her Çocuğun Saklı Payı (yasal payın 1/2'si): 187.500 TL
• Toplam Çocuk Saklı Payı: 375.000 TL
Toplam Saklı Paylar: 625.000 TL
Tasarruf Nisabı (Vasiyetle Dağıtılabilen): 1.000.000 − 625.000 = 375.000 TL (%37,5)
Sonuç: Ahmet Bey malvarlığının sadece 375.000 TL'sini vakfa bırakabilirdi. Vasiyetnamesi tamamen vakfa bırakma şeklinde olduğundan saklı paya tecavüz vardır; eş ve çocuklar TENKİS DAVASI açarak saklı paylarını alabilir.
Tenkis Davası (TMK 560)
Tenkis davasını açabilecek mirasçılar saklı pay sahibi olanlardır (alt soy, eş, anne-baba). Dava miras bırakanın son ikametgâhı asliye hukuk mahkemesinde açılır. Davanın kazanılması halinde vasiyet veya bağışın saklı paya tecavüz eden kısmı geri alınır ve mirasçılara dağıtılır.
Sık Yapılan Hatalar
- Tereke = malvarlığı − borçlar: Saklı pay hesabında ölüm anındaki net tereke esas alınır.
- Sağlığında yapılan bağışlar: Ölümünden 1 yıl önceki bağışlar terekeye geri eklenebilir (TMK 565).
- Mirastan çıkarma (TMK 510): Ağır kusur halinde saklı pay sahibi mirastan çıkarılabilir.
- Mirastan feragat: Mirasçı sağlığında feragat ederse saklı pay hakkı düşer.
- Çocuk hayatta değilse: Onun yerine torunları paylaşır (halefiyet).
- Evlilik dışı çocuk: Tanınmış evlilik dışı çocuk da öz çocuk gibi saklı pay alır.
- Evlatlık: Evlatlık çocuklar da öz çocuk gibi saklı pay sahibidir.
- Tenkis süresi: Vasiyetin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl içinde tenkis davası açılmalı.
İlgili Araçlar
Miras hukuku ile ilgili diğer araçlarımız: Miras Paylaşımı, Veraset ve İntikal Vergisi, Boşanma Mal Paylaşımı, Avukatlık Vekalet Ücreti.
Sıkça Sorulan Sorular
Saklı pay, 4721 sayılı TMK 506 gereği yasal mirasçıların vasiyetname veya bağışla ihlal edilemeyen zorunlu mirastaki paylarıdır. Alt soy yasal payın 1/2'si, anne-baba 1/4'ü, eş ise duruma göre tamamı veya 3/4'ü saklı pay olarak korunur. 2007 değişikliği ile kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır.
Tasarruf nisabı, miras bırakanın saklı paylar düşüldükten sonra kalan ve vasiyetname ile özgürce dağıtabileceği kısımdır. Bu tutarı yabancıya bırakabilir, vakfa bağışlayabilir, miras dışında biriyle paylaştırabilir. Formül: Tasarruf Nisabı = Tereke − Saklı Paylar Toplamı.
Saklı paya tecavüz eden vasiyet veya bağışa karşı TMK 560 gereği TENKİS DAVASI açılır. Dava miras bırakanın ölüm tarihinden itibaren 1 yıl içinde, son ikametgah asliye hukuk mahkemesinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücü olup geçirilemez. Dava kazanılırsa vasiyetin saklı paya tecavüz eden kısmı iptal edilir.
Hayır. 2007 yılında 5650 sayılı kanun değişikliği ile kardeşlerin saklı pay hakkı kaldırılmıştır. Önceden 1/8 saklı pay alıyorlardı. Şu an bir kişi tüm mal varlığını kardeşler dışındaki kişilere vasiyetle bırakabilir; kardeşler tenkis davası açamaz. Bu önemli bir değişikliktir.
Evet. TMK 314 gereği usulüne uygun olarak evlat edinilen çocuk öz çocuk ile aynı haklara sahiptir; mirasçılık ve saklı pay açısından öz çocuktan farkı yoktur. Evlatlığın saklı payı da yasal payın 1/2'si olarak korunur. Evlatlık edinme kararından sonra biyolojik aileye karşı miras hakkı sona erer.
Evet. TMK 565 gereği miras bırakanın ölümünden geriye doğru 1 yıl içinde yaptığı bağışlar, mirasçı sıfatıyla yapılmış sayılır ve terekeye geri eklenir (saklı pay hesabında dikkate alınır). Mirastan kaçırma amacıyla yapılan eski bağışlar da iptal edilebilir; bu durumda 1 yıl şartı uygulanmaz, ispat yükü tenkis davacısındadır.