Yeni bir işe başlarken veya mevcut işinizin sağlığını ölçerken sormanız gereken ilk soru şudur: "Zarar etmemek için kaç adet satmalıyım?" Başabaş Noktası (Break-Even Point) hesaplayıcımız, aylık sabit giderleriniz, birim satış fiyatınız ve birim değişken maliyetinizden yola çıkarak kâra geçmenize yetecek minimum satış adedini ve cirosunu saniyeler içinde gösterir. Hedef bir kâr tutarı girerseniz, o kâra ulaşmak için kaç adet daha satmanız gerektiğini de görürsünüz.
Başabaş Noktası Hesaplama
Aylık sabit gider, birim satış fiyatı ve birim değişken maliyetten yola çıkarak kâra geçmek için satmanız gereken minimum adet ve cironuzu hesaplayın. Hedef kâr için gereken satış adedini de görün.
Hesaplama Sonucu
Başabaş Noktası Nedir?
Başabaş noktası (Break-Even Point — BEP), bir işletmenin ne kâr ne zarar ettiği, tüm gelirlerin tüm giderleri tam olarak karşıladığı satış düzeyidir. Bu noktanın altındaki satışlar zarara, üstündeki satışlar ise kâra yol açar. Başabaş analizi; girişimcilerin iş planı hazırlarken, yöneticilerin fiyatlandırma kararı verirken ve yatırımcıların proje fizibilitesi yaparken kullandıkları en temel mali analiz tekniğidir.
Başabaş analizi yalnızca yeni iş kuranlar için değil, mevcut işletmeler için de kritiktir. Bir fabrikanın hangi üretim seviyesinden sonra kâra geçeceğini, bir restoranın günde kaç müşteri ağırlaması gerektiğini, bir e-ticaret sitesinin reklam harcamasını çıkarmak için ayda kaç sipariş alması gerektiğini bilmek; karar verme sürecini sezgilerden alıp veriye dayalı bir zemine taşır. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre yeni kurulan KOBİ'lerin yaklaşık %60'ı ilk üç yıl içinde kapanmaktadır; bu kapanışların önemli bir kısmı yetersiz başabaş analizinden kaynaklanmaktadır.
Başabaş Noktası Nasıl Hesaplanır?
Başabaş hesaplaması üç temel veriye dayanır: aylık sabit giderler, birim satış fiyatı ve birim değişken maliyet. Hesabın kalbi katkı payı (contribution margin) kavramıdır.
Adım adım mantık:
- Sabit giderler: Satış miktarından bağımsız her ay düzenli ödediğiniz tutarlar — kira, sabit personel maaşı, sigorta, yönetim, yazılım abonelikleri, muhasebe ücreti, kıdem karşılığı.
- Değişken maliyet: Bir adet ürün/hizmet üretmek için harcanan tutar — hammadde, paketleme, kargo, üretim işçiliği, satış komisyonu.
- Katkı payı: Her bir satılan adetin sabit giderleri karşılamaya ne kadar katkı verdiği. Fiyattan değişken maliyeti çıkararak bulunur.
- Bölme: Aylık sabit giderler katkı payına bölünerek kaç adet satılması gerektiği bulunur. Sonuç ondalıklı çıkarsa yukarıya yuvarlanır.
- Hedef kâr: Sıfır kârla yetinmek istemiyorsanız, formüldeki sabit gider yerine "Sabit Gider + Hedef Kâr" yazılır.
2026 Türkiye Tipik Sabit Gider Kalemleri
| Gider Kalemi | Küçük İşletme | Orta Ölçek | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Kira (m² × bölge) | 15.000-30.000 TL | 50.000-150.000 TL | Konum kritik faktör |
| Personel (sabit kadro) | 22.104 TL/kişi (asgari) | 40.000-80.000 TL/kişi | Brüt + SGK işveren |
| Sigorta + Yönetim | 3.000-8.000 TL | 15.000-40.000 TL | SMMM, hukuk, sigortalar |
| Yazılım & Abonelikler | 2.000-5.000 TL | 10.000-30.000 TL | SaaS, CRM, ERP |
| Elektrik / Doğalgaz / Su | 3.000-10.000 TL | 20.000-100.000 TL | Üretim binalarında yüksek |
Değişken maliyetler ise tamamen ürüne özeldir: bir t-shirt üreten firmada kumaş + baskı + paketleme; bir lokantada gıda maliyeti + servis komisyonu; bir e-ticaret işletmesinde kargo + paketleme + iade payı + komisyon en yaygın değişken kalemlerdir.
Örnek Hesaplama
Ayşe Hanım, küçük bir online el yapımı sabun mağazası açmayı planlıyor. Aylık 50.000 TL sabit gideri (oda kirası, paketleme tezgâhı amortismanı, küçük dükkân, sigorta) var. Sabunları adedini 100 TL'ye satmayı planlıyor, bir sabun üretim maliyeti 60 TL (zeytinyağı, esans, kalıp, etiket, kargo). Ayda 20.000 TL kâr hedefliyor.
Aylık Sabit Gider: 50.000 TL
Birim Satış Fiyatı: 100 TL
Birim Değişken Maliyet: 60 TL
Katkı Payı: 100 − 60 = 40 TL
Katkı Marjı: 40 ÷ 100 = %40
Başabaş Adet: 50.000 ÷ 40 = 1.250 adet/ay
Başabaş Ciro: 1.250 × 100 = 125.000 TL/ay
Günlük Hedef (30 gün): ~42 adet
Hedef Kâr İçin Satış: (50.000 + 20.000) ÷ 40 = 1.750 adet
Hedef Kâr Cirosu: 1.750 × 100 = 175.000 TL
Ayşe Hanım, kira ve diğer sabit giderleri çıkarmak için ayda en az 1.250 sabun, 20.000 TL kâr için 1.750 sabun satmalıdır. Aylık 1.750 adet ise günde yaklaşık 58 satışa karşılık gelir; bu hedef için sosyal medya pazarlaması ve toptan kanal açması gerekebilir.
Katkı Marjı ve Operasyonel Kaldıraç
Katkı marjı yüksek olan işletmeler (yazılım, dijital ürün) başabaşı geçtikten sonra her satışın büyük bölümünü kâra yazar; bu yüzden ölçek büyüdükçe çok hızlı kârlılığa ulaşırlar. Düşük katkı marjlı işletmeler (perakende, market) çok daha fazla satış adedi ile aynı kâra ulaşır. Operasyonel kaldıraç, sabit gider oranı yüksek işletmelerin başabaşı geçtikten sonra kârlılıkta yaşadıkları sıçramayı tanımlar.
Sık Yapılan Hatalar
- Maaşları yanlış sınıflama: Sabit kadrolu personel sabit giderdir; satışa bağlı prim ödemeleri değişken maliyettir.
- KDV'yi katma: Hesaplama KDV hariç fiyat üzerinden yapılmalıdır; KDV devlete iletilen vergi olduğu için ne fiyatın ne maliyetin parçasıdır.
- Tek seferlik giderler: Kuruluş, demirbaş, makine yatırımı gibi tek seferlik harcamalar aylık sabit gidere eklenmez; amortisman üzerinden dağıtılır.
- Mevsimsellik: Yılın 12 ayı aynı satış varsayımı yanıltıcıdır. Mevsimsel iş için yıllık başabaş analizi daha doğrudur.
- Karma ürün: Birden fazla ürün satıyorsanız her birinin katkı payı farklıdır; ağırlıklı ortalama katkı payı kullanılmalıdır.
İlgili araçlar: Kâr Marjı Hesaplama, Müşteri Edinme Maliyeti (CAC) Hesaplama, ROI Hesaplama, EBITDA Hesaplama.
Sıkça Sorulan Sorular
Bir işletmenin zarar etmemek için satması gereken minimum miktarı ve cirosu gösterir. Bu noktada gelirler giderleri tam karşılar, kâr sıfırdır. Üzeri kârdır, altı zarardır.
Başabaş Adet = Sabit Gider ÷ (Birim Fiyat − Birim Değişken Maliyet) formülüyle hesaplanır. Paydadaki ifade katkı payıdır. Sonuç sıfırdan büyük tam sayıya yukarı yuvarlanır.
Hayır. Katkı payı her bir satış adedinin sabit giderleri karşılamaya yaptığı katkıdır; kâr ise tüm sabit giderler karşılandıktan sonra kalan tutardır. Önce katkı payları sabit gideri kapatır, sonrası kârdır.
Her ürünün katkı payını ayrı hesaplayıp, satış oranlarına göre ağırlıklı ortalama katkı payı bulunur. Aylık sabit gider bu ağırlıklı paya bölünerek toplam başabaş adedi bulunur.
Sabit gider satış miktarından bağımsızdır (kira, sigorta, sabit maaş). Değişken maliyet ise her bir adet üretildikçe artar (hammadde, paketleme, kargo, satış komisyonu).
Başabaş adedinin birim satış fiyatı ile çarpımıdır. Bu tutarda satış yaptığınızda ne kâr ne zarar edersiniz. TL bazlı hedef belirlemek için adet hedefinden daha kullanışlıdır.